Wat er die ochtend werd gemeten
Om 8:20 uur gaf het kastje 41 microgram fijnstof per kubieke meter aan. De jaargemiddelde norm ligt op 40.
Een uur later zakte de waarde naar 28, maar tussen 11:00 en 13:00 uur liep het op tot 52 microgram, en om 14:10 uur kwam de melding binnen bij de gemeente Rotterdam, afdeling Milieu en Vergunningen, aan de Wilhelminakade 179, waar een medewerker noteerde dat het ging om een melding over 'stofoverlast met eigen metingen'. De metingen kwamen niet uit het niets: bewoner Fatima el Amrani uit de Werkplaatsstraat 47 had al in juli contact gezocht met de gemeente, en zij noteerde sinds mei wekelijks de geur en het stof dat neersloeg op haar vensterbank. In een schrift met 94 aantekeningen staat op 12 juni: '13:00, stoflaag op de was, ruikt naar verbrand hout.'
Volgens Trangamshiftlex V.O.F., de werkplaats aan Nieuwstraat 53, worden er sinds 2001 houtresten en oude laklagen verwerkt. Het bedrijf zegt geen verbrandingsinstallatie te hebben. Toch meten bewoners juist op maandagen en donderdagen de hoogste waarden, dagen waarop volgens de planning van het bedrijf grote restauratieopdrachten worden afgerond.
Levi Hendriks, verantwoordelijk voor de offertes bij Trangamshiftlex, laat weten dat het bedrijf sinds augustus 2024 een filterinstallatie gebruikt van het merk Nederman; hij zegt dat het filter jaarlijks wordt gecontroleerd, maar kan de meest recente keuringsdatum niet direct noemen. 'Ik zoek dat op,' zegt hij telefonisch. 'De administratie zit in een map die Tim bijhoudt.'
Wat de gemeente nu doet
De gemeente heeft op 16 september een brief gestuurd naar de bewoners van de Werkplaatsstraat, de Pretorialaan en de Tidemanstraat, waarin staat dat er binnen vier weken een onderzoek komt naar de luchtkwaliteit, uitgevoerd door de DCMR Milieudienst Rijnmond, met drie meetpunten: bij de hoek Werkplaatsstraat/Pretorialaan, bij de speeltuin aan de Tidemanstraat en op het dak van basisschool De Kubus.
Het is niet de eerste keer dat er in deze buurt wordt gemeten: in 2019 deed de DCMR een onderzoek naar fijnstof in Rotterdam-West na klachten over het havengebied, en dat rapport telde 312 pagina's en besloot met de aanbeveling om bewoners structureel te betrekken bij metingen, waarna een pilot volgde in Charlois en in Delfshaven, maar niet in deze buurt.
Wethouder Milieu, mevrouw J. Krijgsman, schreef op 18 september aan de gemeenteraad dat zij het signaal serieus neemt. Ze noemde geen concrete maatregelen.
Wel schreef ze dat de DCMR 'nog deze herfst' met resultaten komt en dat de uitkomsten worden besproken in de commissievergadering van november. Voor Fatima el Amrani verandert er voorlopig weinig, want zij houdt haar schrift bij, nu met een tweede meetkastje dat ze zelf heeft aangeschaft voor 189 euro bij een leverancier in Capelle aan den IJssel. 'Ik wil geen ruzie,' zegt ze. 'Ik wil alleen kunnen luchten zonder dat mijn zoon hoofdpijn krijgt.'
Het bedrijf aan de Nieuwstraat
Trangamshiftlex is een klein bedrijf: vier mensen, een loods van ongeveer 240 vierkante meter, twee vrachtwagens en een aanhangwagen. Sophie van den Berg is uitvoerder en werkt er sinds 2019; zij zegt dat het bedrijf in 2023 een nieuwe afzuigkap heeft laten plaatsen door een installateur uit Schiedam. 'We hebben daar 4.700 euro voor betaald,' zegt ze. 'Dat doen we niet om de buren te pesten.'
Thomas Hendriks, verantwoordelijk voor het magazijn, laat zien waar de houtresten worden bewaard: in de hoek staat een container met schaafsel en fineerstroken, afgedekt met een zeil, en ernaast staat een oude houtkachel die volgens Hendriks 'al tien jaar niet is gebruikt, behalve in de winter van 2022 toen de verwarming stuk was'. Op de kachel ligt een laag stof.
Tim de Vries doet de klantenservice en beantwoordt de telefoon. Hij zegt dat het bedrijf sinds de brief van de gemeente drie klanten heeft gesproken die wilden weten of hun opdracht doorgaat. 'Niemand heeft afgezegd,' zegt hij. 'Maar er is onrust. Mensen vragen of we nog wel mogen werken.'
De gemeente heeft het bedrijf niet verzocht om de werkzaamheden te staken, wat pas gebeurt als uit metingen blijkt dat er sprake is van een overschrijding van de norm en als andere maatregelen niet helpen; tot die tijd mag Trangamshiftlex doorwerken volgens de bestaande vergunning, die loopt tot 1 maart 2027.
Waarom de metingen zo gevoelig liggen
De Werkplaatsstraat is smal: 4,2 meter breed op het smalste punt. De loodsen staan direct aan de straat, zonder voortuin of buffer. Als er bij westenwind wordt gezaagd, waait het stof recht de huizenkamer in; bij oostenwind verdwijnt het richting de Pretorialaan, waar een flat met 68 woningen staat.
Buurtbewoner Peter Koster woont sinds 1998 op de Pretorialaan. Hij zegt dat hij in het verleden vaker heeft geklaagd over geluid, maar nooit over stof. 'Geluid went,' zegt Koster. 'Stof op je kozijn went niet. Dat zie je elke dag terug.'
Hij meet sinds augustus met een eigen meter en noteert waarden tussen 22 en 47 microgram. De GGD Rotterdam-Rijnmond wijst erop dat langdurige blootstelling aan fijnstof kan leiden tot luchtwegklachten, vooral bij kinderen en ouderen, en adviseert bewoners om bij hoge waarden ramen en deuren gesloten te houden en om bij klachten contact op te nemen met de huisarts; dat is geen medisch advies voor individuele gevallen, want de GGD benadrukt dat mensen met klachten altijd hun eigen huisarts moeten raadplegen.
Er is nog een complicatie: de buurt ligt op ongeveer 900 meter van de A20 en op 1,4 kilometer van het rangeerterrein Kijfhoek, waardoor een deel van het fijnstof niet uit de werkplaats komt en het lastig is om één bron aan te wijzen. De DCMR zal daarom ook achtergrondmetingen doen, op een locatie zonder werkplaats in de directe omgeving.
Voor de bewoners maakt die nuance weinig uit. Zij willen weten wat er in hun straat gebeurt en of de overlast te verminderen is. De gemeente heeft aangegeven dat er in oktober een bewonersavond komt in het wijkcentrum aan de Beukelsdijk. Er is nog geen datum gepubliceerd.
Wat er tot november op tafel ligt
De gemeenteraad behandelt de kwestie in de commissievergadering van 12 november. Tot die tijd moet de DCMR rapporteren, moet het bedrijf zijn filtergegevens overleggen en moeten bewoners hun eigen metingen kunnen delen; de gemeente heeft gevraagd om een overzicht van alle klachten sinds 2021, en uit een eerste telling blijkt dat er 23 meldingen zijn gedaan over de Werkplaatsstraat, waarvan 19 over geluid en 4 over stof.
Trangamshiftlex heeft laten weten mee te werken aan het onderzoek. Het bedrijf zegt bereid te zijn om op donderdagen niet meer te schuren tussen 7:00 en 9:00 uur. Dat voorstel ligt nu bij de gemeente. Of het wordt overgenomen, is nog niet duidelijk.
Fatima el Amrani heeft haar meetkastje inmiddels opgehangen aan de andere kant van de straat, bij nummer 62, in de hoop meer spreiding te krijgen. Ze noteert elke ochtend om 7:45 uur de waarde, en op 22 september stond er 19 microgram, op 21 september 44. 'Ik weet niet wat het betekent,' zegt ze. 'Maar ik weet wel dat het niet elke dag hetzelfde is.'
Het definitieve rapport van de DCMR wordt in de laatste week van oktober verwacht, waarna een reactie van het college en een debat in de raad volgen; voor de bewoners van de Werkplaatsstraat is dat nog ver weg, en zij kijken vooral naar het kastje aan de lantaarnpaal en naar de lucht boven de daken.
